INTERVIEW

MAX NIEUWDORP

Fascinerend en hoopgevend:

Max Nieuwdorp over darmgezondheid en metabole aandoeningen

Welke invloed heeft voeding op het microbioom en in hoeverre speelt dit een rol in de ontwikkeling van een metabole aandoening?

 

Op 6  april spreekt Max Nieuwdorp hier uitgebreid over. Hij is internist-endocrinoloog en hoofd van AMC diabetes groep. Tevens is hij hoofd van het laboratorium voor Experimentele Vasculaire Geneeskunde in het AMC. Als voorproefje op zijn lezing interviewde Anouk Hagemeijer, voorzitter Student &Voeding AMC, hem. 

Welke patiënt is je het meest bijgebleven? 

In mijn arts-assistenten tijd waren er patiënten op de afdeling die chronische diarree hadden, veroorzaakt door de Clostridium bacterie (antibiotica-geïnduceerde diarree). Hiermee konden patiënten echt langere tijd (soms wel tot een jaar) in het ziekenhuis liggen. We wisten toen niet goed hoe we dit op moesten lossen. Toentertijd stond een feces transplantatie nog in de kinderschoenen. Na een literatuurstudie ontdekten we dat dit in Scandinavië en Australië al wel werd uitgeprobeerd en dat artsen goede resultaten boekten bij C. Difficile. Wij hebben dit na deze bevindingen ook bij onze patiënten toegepast. De resultaten waren verbluffend, want de patiënten met deze specifieke diarree waren binnen 3 dagen weer hersteld. Dit heeft erg veel indruk op me gemaakt en mij de kracht laten inzien van de interventie. Zo'n mooi resultaat hebben we voor andere aandoeningen nog niet op deze manier gezien. 

Wat is het meest opzienbarende onderzoek van de afgelopen twee jaar? 
Een klein interventie onderzoek uit Israël, van professor Elinav en professor Segal. Het ging over een app, die voedingsadvies geeft op basis van de darmbacteriesamenstelling. Als je deze kent, kun je voorspellen op welke voedingsmiddelen diegene hoge of juist lage bloedsuikers krijgt. De app zou drie keer per dag, vlak voor de maaltijd, een persoonlijk dieetadvies kunnen geven. Dat advies helpt om de suikerhuishouding goed in te stellen. Het onderzoek is weliswaar klein, met 2 x 12 man, maar ik vind het fascinerend. Wat je eet, bepaalt welke bacteriën uit het microbioom gevoed worden en welke niet. Elk microbioom is uniek. We weten nog niet of bij iedere metabole aandoening een specifiek microbioom hoort. Daar wordt nog onderzoek naar gedaan. Het is wel redelijk duidelijk dat er patronen zijn in de clusters van bepaalde bacteriesamenstellingen bij Diabetes type 2, onder- en overgewicht. 

 

Kunnen feces voorspellen of mensen met overgewicht diabetes type 2 krijgen? 

Nu geven we het advies bij diabetes 2 om af te vallen. Maar niet iedereen die afvalt verliest zijn diabetes en insuline resistentie. Mensen met overgewicht kunnen 'gezond' overgewicht hebben en dit lijkt een relatie te hebben met de samenstelling van hun darmbacteriën. De feces samples kunnen veel specifieker zijn in het voorspellen van het ontwikkelen van bijvoorbeeld diabetes. De samples zullen dus ook uiteindelijk een rol spelen in het geven van een passend voedingsadvies en zullen dus bijdragen aan de preventie van bepaalde metabole aandoeningen. Voeding kan zeker het microbioom beïnvloeden, maar dit is een traag proces. Hiervoor moet je 3 tot 4 maanden een bepaald dieet volgen om een significante verandering teweeg te brengen. Het fecale microbioom is overigens redelijk stabiel tussen je 18e en 64e jaar omdat mensen over het algemeen stabiel eten. Je hebt dus maar één sample nodig, waarmee je al redelijk goed kan voorspellen welke dieetadviezen iemand nodig heeft. 


Wat is de rol van probiotica in het microbioom?
We kijken niet naar de invloed van probiotica, dit zijn vaak slechts passanten in de darm die geen vaste positie in het microbioom verwerven (daarom moet het ook elke dag geslikt worden). Bovendien is er vooralsnog weinig evidence dat probiotica gebruik sterke invloed heeft op het darmmicrobioom. Slechts bij 2 aandoeningen is er een significant effect aangetoond van probiotica, namelijk bij reizigersdiarree en antibiotica-geïnduceerde diarree. Voeding heeft daarentegen dus wel sterke invloed op het microbioom. Verander je van dieet, dan verandert je microbioom uiteindelijk mee. 

Medicatie met de 'missende' bacterie-stammen; is dat dé oplossing bij metabole aandoeningen? 
Dat denk ik niet. In eerste instantie zal voeding- en leefstijladvies gegeven worden, maar er wordt wel gekeken naar eventuele medicatie in de vorm van 'missende' bacteriestammen. Maar darmbacteriën zijn toch vaak een reflectie van een niet gezond dieet of een niet gezonde leefstijl voor een bepaald persoon, zodat we uiteindelijk dus voor iedereen weer andere darmbacterie-stammen moeten teruggeven. Een zeer moeilijke opdracht!  Zelf denk ik, dat met het teruggeven van bepaalde stammen niet het hele probleem wordt opgelost. Ik denk dat patiënten meer gebaat zijn bij het toepassen van een gezonde leefstijl en dat een multidisciplinaire aanpak een beter effect zal geven. 

Wat zou iedereen moeten onthouden van je lezing op 6 april? 
1) In de darm zit een groot endocrien orgaan, namelijk het microbioom. Poep is niet alleen een afvalproduct, het is ook metabool actief door de bacteriën, virussen en schimmels die er in de darm zitten. 
2)    Waarschijnlijk is het microbioom (voor een bepaalde mate) causaal en ook drijvend bij bepaalde ziektes inclusief afwijkende stofwisseling. Dit wordt nu uitgezocht in het AMC door middel van fecestransplantaties.
3) Ik verwacht dat binnen nu en 10 jaar, zowel in het ziekenhuis als in de huisartsenpraktijk, feces samples gebruikt zullen worden om te voorspellen wie bepaalde aandoeningen zal ontwikkelen en wie niet. Feces samples van patiënten zullen ingeleverd worden en aan de hand van de bacteriesamenstelling kan voorspeld worden of er een verhoogd risico is op het ontwikkelen van bijvoorbeeld diabetes of reuma. Je kunt deze ziekten hier dan niet mee voorkomen maar je kunt de patiënt wel meegeven dat het tijd is om te veranderen en hen voeding- en leefstijladvies te geven. We krijgen dus een extra tool in handen om het ziektebeloop te beïnvloeden.
 

Hoe kunnen we patronen die westerse chronische aandoeningen veroorzaken doorbreken? Voeding in de context van een gezonde leefstijl is in vele gevallen de sleutel.

© 2016 by Vereniging Arts en Voeding  KVK nummer: 66432855