Please reload

Featured Posts

‘Dit is waarvoor ik arts ben geworden’

September 5, 2017

1/1
Please reload

“Ieder GezondDorp begint met een lone nut.”

April 29, 2019

 

De eerste ‘leefstijlarts van het jaar’ is Norbert van den Hurk, huisarts uit het Noord-Brabantse Leende. “‘Dokter, mag er een pilletje bij?’ is veranderd in ‘Mag er alweer een pilletje af?” Een heel ander, veel prettiger, systeem.” Hoe maakte hij het GezondDorp tot zo’n groot succes? Drie tips voor in de spreekkamer. “Houd je boodschap simpel, zoek contact met hechte groepen, zorg voor een lone nut en een first follower en begin gewoon.”

 

Tot 2016 was Norbert ‘standaard’ huisarts, met vooral medicijnen in zijn gereedschapskist. Dat veranderde ‘aanzienlijk’ toen hij tweeënhalf jaar geleden samen met sportarts Hans van Kuijk het project GezondDorp startte. Een ‘doorsnee hap’ van 250 inwoners uit Leende is sinds die tijd veel gezonder en vitaler geworden – en dat vooral door gezonder te eten.

 

Gelijke waardes, helft minder medcijnen

“Het gros van de deelnemers is tussen de vijftig en zeventig jaar. Kinderen doen niet mee, maar dat is toeval. We hadden geen in- of exclusiecriteria, maar hebben het project wel vooral onder de aandacht gebracht bij die patiënten van wie we wisten dat ze een verhoogd risico hadden op hart-vaatziekten of daar al aan leden. Met resultaat: gemiddeld vielen de deelnemers ruim vier kilo af, en verminderde hun buikomvang met vijf centimeter. De beste resultaten zagen we in de groep met een BMI  boven de dertig: precies de groep die dit het hardste nodig had. Ook het medicatiegebruik verminderde. Zo kon de insuline bij de beide insuline-afhankelijke mensen met diabetes al snel worden gestopt worden. Voor de totale groep van mensen met diabetes type 2 (dertig mensen) gold dat ze de helft minder orale diabetes medicatie nodig, bij gelijkblijvende glucosespiegels en HbA1c waardes. Sommige mensen, zeven van hen, konden zelfs helemaal stoppen. Ook de bloeddrukwaardes zijn gemiddeld gezien gelijk gebleven, eveneens met de helft minder medicatie. Van de negentig deelnemers met een hoge bloeddruk konden er 18 mensen zelfs helemaal met hun medicijnen stoppen. Voor cholesterol daalde het medicijngebruik op deze manier met een derde, en 22 van de 62 mensen met een verhoogd cholesterolgehalte hoefden hun pillen niet langer in te nemen.

In de eerste drie maanden was het effect het grootst, hierna stabiliseerde het zich. Natuurlijk lukt het niet iedereen om met minder, of zelfs helemaal zonder, medicijnen toe te kunnen. Zo’n vijf procent van de mensen heeft aanlegproblemen. Maar evengoed wordt ook in dat geval de gezondheid beter door de nieuwe leefstijl. Mensen voelen mensen zich fitter, ze hebben meer energie en hoeven minder mee te sjouwen.

 

Dit soort vooruitgang heb ik in al die acht jaar dat ik als ‘standaard huisarts’ werk nooit gezien. Ook als mensen trouw de richtlijnen volgden en hun medicijnen gebruikten, slonk hun buik niet en verbeterde hun gezondheid niet. Ik ben ervan overtuigd dat het aanpassen van onze leefstijl - met name dat wat we in onze mond stoppen - de oplossing is voor het voorkomen van de meeste chronische ziektes.”

 

Voor wie zelf een GezondDorp wil starten: drie tips voor in de spreekkamer.

 

1) Houd de boodschap simpel. Wij kozen ervoor om vooral de overdaad aan bewerkte koolhydraten aan te pakken.

 

“We kozen ervoor ons op voeding te richten, omdat de mensen in Leende en omstreken gemiddeld gezien al veel bewogen. (Je zou dit zelf in je eigen praktijk kunnen onderzoeken, maar de GGD heeft dit soort gegevens ook). Onze boodschap is eigenlijk heel makkelijk; eet zo min mogelijk bewerkte producten. Eerlijke voeding heeft geen etiket. Zo eet je vanzelf minder bewerkte koolhydraten en meer natuurlijke producten.

Wat eet je nu? Wat heeft je lichaam echt nodig? Deze boodschap hebben we op allerlei plekken in Leende herhaald - ook op bijeenkomsten buiten de praktijk, zoals bij de diëtiste. Daardoor bleef  ie hangen, en toen mensen eenmaal merkten hoeveel beter ze zich gingen voelen raakten ze steeds gemotiveerder. Toen we startten, in 2016, was ons motto: low carb, high fat. Door voortschrijdend inzicht hebben we dat wat genuanceerd.

We focussen nu op low carb, healthy food. Eerlijke voeding zonder bewerkte koolhydraten, maar wel rijk aan eiwitten, gezonde vetten en nutriëntrijk.

We zeggen niet; je mag geen brood meer, maar wel; als je dan toch boterhammen wilt eten, neem dan volkoren-  of roggebrood. Laat de bakker die het zelf maakt in z’n waarde. Evengoed eten de meeste deelnemers een stuk minder of nagenoeg geen brood meer. We hebben geen one-size-fits-all dieet. Mensen kunnen zelf spelen. Sommige mensen eten koolhydraatvrij (ketogeen) en voelen zich daar goed bij, anderen eten nog wel koolhydraten, maar nu misschien de helft minder dan eerst en minder bewerkt.

Ook wat vetten en vlees betreft zijn we nu iets genuanceerder dan bij de start van GezondDorp. Vetten zijn niet slecht, mits je ze in de juiste verhouding binnenkrijgt en niet overdrijft. Ook te veel vlees is niet goed. Dat hebben we in het begin niet zo duidelijk gecommuniceerd. Toen hebben mensen hun eiwitten met name uit vlees gehaald, maar nu gaan ze variëren en zien ze dat je ook heel lekker kunt eten zonder. Dat is overigens ook mijn eigen ervaring; ik eet zelf ook minder vlees dan eerst. Ik denk niet dat het nodig is om 500 gram vlees per week te eten. Maar het is wel lekker. Nu zeggen we; eet gerust af en toe een biefstukje, en geniet daar dan ook van. We leggen niet veel nadruk op duurzaamheid; hoe moeilijker je het maakt – door te zeggen; je mag dit niet en je mag dat niet – hoe lastiger het wordt voor mensen om aan te haken.

Onze belangrijkste boodschap is: eet gevarieerd, op een manier die bij jouw persoonlijke situatie past. De nuance vindt plaats in de spreekkamer. En daar ligt de crux; ik bekijk per patiënt welk voedingspatroon het beste bij hem past, afhankelijk van bijvoorbeeld de lipidenbepaling, de bloeddruk, het gewicht en de algemene gezondheid. Sommige patiënten hebben meer eiwit nodig, anderen meer koolhydraten.

Dat is voor mij wel de kick, dit persoonlijke advies. Daardoor is mijn spreekuur enorm veranderd en dat had ik van tevoren niet verwacht. Mensen zijn niet meer afhankelijk van een pilletje en ‘wat de dokter doet’ maar kunnen veel meer zelf het heft in handen nemen. ‘Dokter, mag er een pilletje bij?’ is veranderd in ‘Mag er alweer een pilletje af?’ Een heel ander systeem. De gesprekken zijn leuker want mensen zijn veel gemotiveerder. Ze zeggen: ‘dokter, het werkt!’ – al noemen ze me hier gewoon Norbert. Ik ben ze niet meer aan het straffen met pillen maar aan het belonen. Dat het werkt blijkt ook uit onze metingen: we houden nu al twee jaar lang iedere drie maanden de bloeddruk, buikomvang, gewicht en bloedonderzoeken bij. Ook hebben we deelnemers vragenlijsten over activiteit en vitaliteit laten invullen, de ‘RAND-36’. De TU- Eindhoven helpt ons nu met de analyses daarvan. Maar als we, in afwachting daarvan, nu afgaan op wat mensen ons vertellen, lijkt het erop dat ze zich vitaler voelen, meer energie hebben, en minder last van bijvoorbeeld onbegrepen buikklachten. “

 

2) Gebruik de kracht van een groep. Een deel van het succes komt doordat het project werd omarmd door de inwoners van Leende.

 

“Om een leefstijl aan te passen is er meer nodig dan alleen een goed gesprek in de spreekkamer. Natuurlijk zijn er mensen die het op eigen houtje kunnen, maar de meeste mensen hebben hun sociale netwerk nodig om het vol te houden. Wat ik in Leende zag gebeuren was dat deelnemers het project massaal omarmden, waardoor het bijvoorbeeld niet raar was om op een feestje geen chips meer te eten, maar juist iets gezonds te nemen. Deze positieve manier van peer pressure maakt het makkelijker om het vol te houden. Nu is Leende een heel hechte gemeenschap, dus de kracht van de community hadden we als voordeel. Ik denk dat het lastig is om dit een op een te kopiëren naar een ander dorp of een stad, maar er is altijd wel een vergelijkbare community te vinden is waarvan je gebruik kunt maken, zoals buurthuizen, verenigingen of gebedshuizen. Helemaal als je een medestander kunt vinden, die aanzien heeft in die groep.”

 

3) Zorg voor de juiste lone nut en first follower en begin gewoon.

 

 

“In lezingen over het project GezondDorp gebruiken we vaak de video uit de TedTalk van Derek Sivers. Daardoor wordt snel duidelijk hoe een achterban, een beweging, een movement ontstaat. Natuurlijk gaat het lang niet altijd zo snel als in dit filmpje van een paar minuten, maar het lukte ons wel. Hans van Kuijk als lone nut en ik als the first follower) kregen na oktober 2016 al snel gehoor van de early adopters). Binnen vier maanden stonden er ruim 200 volgers op. Zij vormden al snel groepjes die elkaar gingen helpen. Bijvoorbeeld door het uitwisselen van recepten en tips, of door samen te koken. Deze bottom-up aanpak heeft zijn vruchten afgeworpen. Behalve de officiële deelnemers zijn er in GezondDorp Leende veel meer mensen bewuster gaan eten en leven. Dat is misschien wel de allergrootste winst. De schatting is dat zeker de helft van de Leendenaren daadwerkelijk bewuster met voeding bezig is en anders inkoopt dan voorheen. Dat baseren we op wat we horen en zien in de huisartsenpraktijk en op het koopgedrag bij de lokale ondernemers. Kortom, zorg ervoor dat je de juiste mensen bij elkaar krijgt om een beweging te creëren. Als artsen kunnen, nee, moéten wij hier een belangrijke taak in spelen.”

 

 

Please reload

© 2016 by Vereniging Arts en Voeding  KVK nummer: 66432855